Istotą choroby jest odkładanie się beta-amyloidu oraz patologia białka tau w mózgu. Największym przełomem diagnostycznym z ostatnich lat jest badanie biomarkera z krwi (fosfo-tau 217). Dzięki temu nie trzeba już polegać wyłącznie na drogich i mało dostępnych badaniach PET czy inwazyjnej punkcji lędźwiowej — badanie krwi daje niemal równie dokładne wyniki, otwierając drogę do badań przesiewowych na niespotykaną dotąd skalę.
⚖ Uczciwie o ograniczeniach
Diagnostyka wyprzedziła terapię
Wczesne, tanie wykrycie patologii budzi też obawy: czy system zdrowotny będzie w stanie zaopiekować się rzeszą zdiagnozowanych wcześnie, klinicznie zdrowych jeszcze pacjentów — skoro skuteczne leczenie wciąż nie nadąża za diagnostyką?
Fiasko terapii antyamyloidowych
Choć leki takie jak lekanemab czy donanemab (przeciwciała monoklonalne wymierzone w beta-amyloid) były promowane jako przełomowe, najnowsza analiza Cochrane (kwiecień 2024 r.) rozwiewa te nadzieje.
✕ Zapowiadano
„Nowe leki antyamyloidowe to przełom, który zatrzyma Alzheimera.”
Lekanemab i donanemab prezentowano w mediach jako pierwsze skuteczne terapie modyfikujące przebieg choroby.
✓ Pokazała metaanaliza
Efekt marginalny, ryzyko realne.
Analiza Cochrane objęła ponad 20 000 pacjentów z 17 badań — wpływ na funkcje poznawcze i codzienne funkcjonowanie okazał się trywialny, a leki niosą ryzyko groźnych obrzęków i mikrokrwawień mózgu (ARIA).
Co więcej, terapie te kosztują astronomiczne sumy. Wydaje się, że medycyna powinna teraz przenieść punkt ciężkości z beta-amyloidu na badanie białka tau.
Potęga profilaktyki i niefarmakologicznych działań
Gdy farmakologia zawodzi, z pomocą przychodzi styl życia. Badania z ostatnich lat (m.in. fińskie badanie FINGER, australijskie badania e-zdrowia oraz rygorystyczne badanie Ornisha) dowodzą, że zmasowane działania niefarmakologiczne przynoszą znakomite rezultaty. Aby chronić mózg, należy wdrożyć działania wielokierunkowe:
Pięć filarów profilaktyki
- Zdrowa dieta — restrykcyjna dieta roślinna, ograniczone cukry rafinowane i tłuszcze zwierzęce, suplementacja Omega-3 i kurkuminą.
- Aktywność fizyczna — zarówno ćwiczenia aerobowe, jak i siłowe, co najmniej kilka razy w tygodniu. Więcej w artykule Aktywność fizyczna seniorów.
- Redukcja stresu — medytacja, joga, relaksacja.
- Trening poznawczy — nauka nowych, kreatywnych rzeczy (np. języka obcego) — rutynowe krzyżówki nie wystarczą.
- Więzi społeczne — przełamywanie izolacji jako podstawa zdrowia psychicznego.
Badanie Ornisha udowodniło, że takie podejście nie tylko zatrzymuje postęp demencji, ale potrafi poprawić markery biologiczne w organizmie, w tym redukować poziom beta-amyloidu w osoczu. Starzenie się nie musi oznaczać utraty pamięci — czego dowodzą tzw. „Super Agers”, czyli osoby po 80. roku życia zachowujące sprawność umysłu o dekady młodszego człowieka.
Źródła
- Metaanaliza Cochrane Database of Systematic Reviews — metaanaliza terapii anty-amyloidowych (lekanemab, donanemab) w chorobie Alzheimera, kwiecień 2024.
- Standard National Institute on Aging / Alzheimer's Association (NIA-AA) Research Framework, 2018.
- Badanie FINGER Study — Finnish Geriatric Intervention Study to Prevent Cognitive Impairment and Disability.
- Badanie Ornish D. i wsp. — badanie nad wpływem intensywnej zmiany stylu życia na markery choroby Alzheimera.
- Materiał źródłowy Wykład dr. n. med. Jana Ilkowskiego (Alzheimer Prediction Project) dla Oddziału Poznańskiego PTG.
Najważniejsze informacje
- Data i godzina: 13 maja 2026, godz. 18:00
- Miejsce: Zakład Immunobiologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
- Prelegent: dr n. med. Jan Ilkowski, neurolog, Alzheimer Prediction Project
- Kluczowy wniosek: biomarkery z krwi przyspieszają diagnostykę, ale leki przeciwamyloidowe rozczarowują — profilaktyka niefarmakologiczna zyskuje na znaczeniu
- Organizator: Oddział Poznański Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego